NHỮNG Ý KIẾN CỦA CÁC CHUYÊN GIA, NHÀ KHOA HỌC
Ngày đăng: 04-02-2018 - 23:24:28

TỔNG HỢP NHỮNG Ý KIẾN PHẢN BIỆN CỦA CÁC CHUYÊN GIA, NHÀ KHOA HỌC

Thưa bạn đọc,

Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, xã hội dân chủ và kỷ nguyên thông tin, Internet, cách mạng công nghiệp 4.0, kinh tế tri thức và  trí tuệ nhân tạo.

Mỗi bài viết tôi đều gửi email tới anh em, bạn bè, một số nhà khoa học của các viện, trường và qua mạng Vietnam Ocean Network dưới tiêu đề “Kính gửi những người yêu môi trường và khoa học”. Một số bài có in và gửi bưu điện đảm bảo tới các cơ quan Bộ, ngành liên quan, nhưng hầu như không có phản hồi.

Trước tiên tôi xin chân thành cám ơn tất cả bạn đọc đã bớt chút thời gian quí báu của mình để đọc những bài tôi viết. Tôi có bạn bè làm việc ở những chuyên môn rất khác nhau, như: kinh tế, điện tử, công nghệ thông tin, giáo viên, bác sĩ v.v.. do vậy quan điểm chủ đạo của tôi là viết cho một phổ rộng người  đọc phổ thông, sao cho tự họ có thể đưa ra lựa chọn ĐÚNG/SAI đối với những vấn đề phân tích. 

Dưới đây là tổng hợp nguyên văn những ý kiến phản đối và ủng hộ của một số chuyên gia, nhà khoa học thuộc 3 “mảng” I) Hóa học và Môi trường. II) Thủy lợi, nông nghiệp và ngập úng Tp. HCM. III) Quản lý đô thị.

I. Hóa học và Môi trường:

1) Ý kiến phản đối: Duy nhất chỉ có 1. Đó là GS.TS Phạm Hùng Việt, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Công nghệ Môi trường và Phát triển bền vững (Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội), là Phó Chủ tịch của Hội đồng KH&CN quốc gia về xác định nguyên nhân cá chết; là tác giả của “Tấm chăn di động hút nhả độc tố phenol và xianua” làm cá chết. GS.TS Việt thường ngồi ghế Chủ tịch nhiều hội nghị, hội thảo khoa học quốc gia về Hóa học phân tích và Môi trường. Hiếm có một đơn vị/tổ chức nghiên cứu KH&CN nào lại được Nhà nước ưu ái nhiều chục năm liền cho nhận viện trợ không hoàn lại (hỗ trợ kỹ thuật) và vốn đầu tư Phòng thí nghiệm KH&CN trọng điểm quốc gia như Trung tâm của TS. Việt. Trung tâm luôn sở hữu những máy móc, thiết bị phân tích hóa học hiện đại nhất đất nước. GS.TS Việt có biết tôi học chuyên sâu về "quantum chemistry" (Hóa lượng tử) tại Praha (Cộng hòa Séc) và có giai đoạn làm việc tại MPI (Bộ KH&ĐT). Đáng tiếc là thư của GS.TS Việt rất khó đọc, phải đoán. Dưới đây là “bản dịch” thư phản biện của anh:

Thân gửi bạn Thắng,

Tôi lâu nay vẫn theo dõi việc anh băn khoăn về nguyên nhân cá chết, anh đã viết bài này và đăng trên mạng “anh Ba Sam”, đã tranh luận với anh Tô Văn Trường,…(Nguyên Viện trưởng Viện Qui hoạch Thủy lợi miền Nam – ND) và đến nay anh vẫn giữ chính kiến đó. Mình với tư cách là người nghiên cứu về hóa học và độc chất học môi trường, hiểu biết sâu sắc về vấn đề này, chỉ mỉm cười và nghĩ: anh bạn Thắng của tôi đúng là thiếu thông tin, suy luận theo kiểu duy ý chí, đúng là một nhà khoa học “Hóa lượng tử” nên hơi phiến diện, thành thử đi quá xa về suy diễn theo kiểu “ếch ngồi đáy giếng” như anh đã tự nhận trong các bài viết. Nếu thực sự anh muốn hiểu đầy đủ và sâu sắc, lúc nào ghé qua tôi, chỉ cần tôi giải thích cho anh sau 15 phút, anh sẽ tự gỡ bài viết của anh khỏi mạng và có lời xin lỗi cộng đồng vì sự ngộ nhận của mình, đây là lời khuyên chân thực với tư cách là người bạn biết nhau từ lâu. Đừng tiếp tục gửi bài viết nữa Thắng ạ, nếu không muốn bị giới khoa học, những người hiểu biết và có trách nhiệm về sứ mạng này, đánh giá sai lệch về mình, về động cơ hoặc kiến thức, đều là bất lợi cho anh.

Theo mình hiểu, Nhà nước có thể sẽ tổ chức hội thảo khoa học về vấn đề này vào thời điểm thích hợp, lúc đó mình sẽ mời anh đến dự cùng  để chia sẻ thông tin từ góc độ khoa học. Anh chỉ gặp tôi một lúc thì tôi tin là anh sẽ tâm phục khẩu phục thôi, nhưng bây giờ chưa phải là lúc trao đổi chi tiết qua email được, mong anh thông cảm nhé. Mọi việc đều cần được giải quyết và công khai tường minh vào các thời điểm thích hợp. Anh đã từng công tác ở Vụ Khoa học, Giáo dục và Môi trường của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI), anh càng hiểu việc này (vấn đề nhậy cảm và đang hot hiện nay) nên thông tin đến đâu, vào thời điểm nào theo lộ trình của Nhà nước cho phù hợp và tối ưu. Đừng vì nóng vội, lại thiếu thông tin dẫn dắt mình đến những phát biểu trước công luận thiếu chính xác và lệch lạc,.. Mình nói thế thì chắc anh hiểu. Nếu anh vẫn tin cậy ở tôi như ngày xưa, ít nhất là về góc độ hiểu biết sâu sắc về chuyên môn, thì mong anh nên im lặng và tìm hiểu thêm cho đầy đủ,…

Chúc anh luôn mạnh khỏe, tuy nghỉ hưu rồi nhưng vẫn quan tâm đến thời cuộc với trách nhiệm tích cực đến cộng đồng, vẫn luôn là một nhà khoa học luôn tìm hiểu, luôn học hỏi, học cả đời như chúng ta vẫn làm, vẫn luôn thấy là càng học thì càng thấy mình vẫn dốt, vẫn phải học hỏi và tìm hiểu, đó là điều thú vị trong đời sống của những người như chúng ta, những người luôn thấy mình mắc nợ với Nhà nước và người dân, khi cả nước đang trong giai đoạn chiến tranh thì chúng ta được cử đi học nước ngoài trước 1975. Anh tha lỗi cho tôi, nếu anh thấy tôi hơi dài dòng và có vẻ như đang “lên lớp” cho anh nhé. Thân mến, Phạm Hùng Việt

============

Than gui ban Thang,

Toi lau nay van theo doi viec anh ban khoan ve nguyen nhan ca chet, anh da viet bai nay dang tren trang mang "anh Ba Sam", da tranh luan voi anh To Van Truong,... Va den nay anh van giu chinh kien do. Minh voi tu cach la nguoi nghien cuu ve hoa hoc va doc chat hoc moi truong, hieu biet sau sac ve van de nay, chi mim cuoi va nghi: anh ban Thang cua toi dung la thieu thong tin, suy luan theo kieu duy y chi, dung la mot nha khoa hoc "quantum chemistry" nen hoi phien dien, thanh thu di qua xa ve suy dien theo kieu "ech ngoi day gieng" nhu anh da tu nhan trong cac viet. Neu thuc su anh muon hieu day du va sau sac, luc nao ghe qua toi, chi can toi giai thich cho anh sau 15 phut, anh se tu go bai viet cua anh khoi mang va co loi xin loi cong dong vi su ngo nhan cua minh, day la loi khuyen chan thuc voi tu cach la nguoi ban biet nhau tu lau. Dung tiep tuc gui bai viet nua Thang a, neu khong muon bi gioi khoa hoc, nhung nguoi hieu biet va co trach nhiem ve su mang nay, danh gia sai lech ve minh, ve dong co hoac kien thuc, deu la bat loi cho anh.

Theo minh hieu, nha nuoc co the se to chuc hoi thao khoa hoc ve van de nay vao thoi diem thich hop, luc do minh se moi anh den du cung de chia se thong tin tu goc do khoa hoc. Anh chi can gap toi mot luc thi toi tin la anh se tam phuc khau phuc thoi, nhung bay gio chua phai la luc trao doi chi tiet qua email duoc, mong anh thong cam nhe. Moi viec deu can duoc giai quyet va cong khai tuong minh vao cac thoi diem thich hop. Anh da tung cong tac o Vu giao duc, khoa hoc va moi truong cua MPI, anh cang hieu viec nay ( van de nhay cam va dang hot hien nay) nen thong tin den dau, vao thoi diem nao theo lo trinh cua nha nuoc cho phu hop va toi uu. Dung vi nong voi lai thieu thong tin dan dat minh den nhung phat bieu cong luan thieu chinh xac va lech lac,......Minh noi the thi chac anh hieu. Neu anh van tin cay o toi nhu ngay xua, it nhat la la ve goc do hieu biet sau sac ve chuyen mon, thi mong anh nen im lang va tim hieu them cho day du,...

Chuc anh luon manh khoe, tuy nghi huu roi nhung van quan tam den thoi cuoc voi trach nhiem positive den cong dong, van luon la mot nha khoa hoc luon tim hieu, luon hoc hoi, hoc ca doi nhu chung ta van lam, van luon thay la cang hoc thi cang thay minh van dot, van phai hoc hoi va tim hieu, do la dieu thu vi trong doi song cua nhung nguoi nhu chung ta, nhung nguoi luon thay minh mac no voi nha nuoc va nguoi dan, khi ca nuoc dang trong giai doan chien tranh thi chung ta duoc cu di hoc nuoc ngoai truoc 1975. Anh tha loi cho loi, neu anh thay toi hoi dai dong va co ve nhu dang "len lop" cho anh nhe. Than men, Pham Hung Viet

 

2) Ý kiến ủng hộ:

1. GS.TS Lê Trình, Giám đốc của Trung tâm VESDEC, Tp. HCM. TS. Trình đã có nhiều năm gắn bó với Bộ Tài Nguyên và Môi trường như là cố vấn, chuyên gia thâm niên của Bộ về lĩnh vực Đánh giá tác động môi trường (EIA), Đánh giá Môi trường chiến lược (SEA), độc tố học, ô nhiễm công nghiệp, môi trường nước và những công nghệ liên quan. Trong một thư riêng động viên, khích lệ tôi, có đoạn nguyên văn như sau:

“Tôi đã U70 rồi, định hết năm nay "rửa tay gác kiếm, tập dưỡng sinh" nhưng thấy ông Trump, bà Clinton cùng tuổi, hiểu nghề tổng thống USA là công việc bận rộn, căng thẳng nhất thế giới vậy mà còn muốn làm nên chắc tôi cũng cố thêm chút ít nữa.”

Hơn thế nữa, TS Trình còn viết hẳn một thư khác để kêu gọi mọi người ủng hộ tôi. Toàn văn như sau:

Thân gửi tất cả anh em

Tôi biết anh Nguyễn Đức Thắng: năm 1981-1983 anh là trưởng phòng Hóa Lý tôi là trưởng phòng CN Hữu cơ - thuộc Viện Kỹ thuật quân sự. Sau đó tôi vào Nam, anh Thắng còn làm tiếp vài năm rồi ra Bộ KH&ĐT. Hồi đó anh Anh Cường (nay là Cục trưởng Cục Đa dạng sinh học), GSTS Lê Quốc Hùng, TS Lê Văn Cát còn sỹ quan - cán bộ nghiên cứu ở Viện cùng chúng tôi.

Bài anh Thắng rất nghiêm túc, công phu, tham khảo nhiều tài liệu quốc tế, trong nước và nhiều nhận xét rất đáng xem xét. Bài này nên được lãnh đạo và chuyên gia các cơ quan quản lý và KHCN môi trường đọc và thảo luận.

Chúc anh chị em sức khỏe.

Lê Trình

2. PGS.TS Trần Hồng Côn, là một cây đa hóa học (Khoa Hóa, Đại học KHTN. ĐHQG Hà Nội) người mà hầu hết TV, đài báo đều tín nhiệm, thường xuyên phỏng vấn hỏi về độc tố hóa học, về môi trường. TS Côn cũng đã viết “tôi đồng ý với những ý kiến và phân tích của anh”.

3. TS. Phạm Văn Hội, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp sinh thái (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), đang có nhiều năm hợp tác với ĐH Wageningen (Hà Lan) ủng hộ tôi, thông qua toàn văn thư gửi GS.TS Việt:

Kính gửi GS.TS. Phạm Hùng Việt,

Được anh N.Đ.Thắng chia sẻ thư của anh, em có vài lời sau:

Em đang đi công tác nên cũng chỉ check rất nhanh xem anh là ai trong google scholar. Thấy tên anh có xuất hiện ở mấy bài viết, nhưng chỉ là tác giả 3, 4… Trong học thuật, bọn em gọi là: tác giả ma (ghost author) hoặc tác giả ăn theo (gọi là parasite cũng được)… (đến giờ, em đứng tên tác giả 1 của 5 bài ISI, em hiểu điều đó).

Em chưa từng nghe đến tên anh, chưa đọc bài viết nào của anh, và cũng chẳng có GS nào mà em biết nói về anh như là 1 nhà độc tố học MT danh tiếng anh ơi. Em đang cùng với GS Paul van den Brink (ĐH Wageningen) viết bài về pesticide toxicology (tất nhiên, em chỉ lo được phần review on pesticide uses in VN, and policy implications, vì không có chuyên môn toxicology)…15 năm qua làm việc cùng Paul, chưa bao giờ Paul nói về bất kỳ NHÀ ĐỘC TỐ học VN mà anh ta biết đến – không lẽ vĩ đại như anh mà đám học thuật thế giới chưa biết đến???

Học thuật là học thuật, không liên quan gì đến cái danh GS, hoặc bằng TS đâu anh. Em kính trọng người nông dân, hoặc doanh nghiệp có ý tưởng sáng tạo, chứ không bao giờ bận tâm mấy chức danh A, B…

Bọn em đánh giá con người, bởi vậy, bằng tài năng thực sự của họ - rất công bằng.

Anh hãy viết 1 bài về nguyên nhân ô nhiễm biển miền Trung, để anh Thắng và cả những người như em tâm phục, khẩu phục đi anh ơi. Em chờ anh đấy!

Kính thư,

Phạm Văn Hội

P/S. GS hướng dẫn em hiện là hiệu trưởng ĐH Wageningen: Arthur P. J. Mol – 1 trong 3 người khởi xướng thuyết Ecological Modernization Theory. 10 năm qua, em chưa từng có trải nghiệm nào v/v GS có ý kiến như ý kiến của anh (đối với anh Thắng) – dù em chỉ là học trò (hiện vẫn liên lạc và viết chung bài với em). Em đọc thư anh, thêm phần thất kinh về GS Viêt Nam!

Rảnh em sẽ tìm anh trên web of sciences để biết thêm về anh.

4. Nhà khoa học nữ Hải Yến, CHLB Đức, cũng ủng hộ tôi, thông qua thư gửi cho GS.TS Việt, toàn văn như sau:

Dear GS Phạm Hùng Việt

Yến cũng là người làm về sinh thái môi trường, thạc sỹ của yến là về coastal zone yến đủ hiểu để đau cho các hệ sinh thái ven biển, bất thần vì cảm thấy các hệ sinh thái này đã nuôi sống hàng bao thề hệ người An Nam từ khi có sự sống trên dải đất hình chữ S này đã vụt tan biến. Vì thế, yến rất quan tâm theo dõi và cũng cố gắng viết và chia sẻ những gì trong phạm vi kiến thức của mình. Và thật sự rất lấy thất vọng với hàng loạt kết luận ban đầu của các bộ ngành trong đó có GS là cá chết do thủy triều đỏ, ko phải do Formosa, là do cyanide và phenol và một "tầm đệm di động" này nọ. Đến mức yến cũng phải có bài viết rằng các nhà KH VN đang làm ngược quy trình khi xác định nguồn thải, và càng nực cười khi giải thích "tấm đệm" di động. Yến ko chuyên sâu về ecotoxicology nhưng vì công việc liên quan, đặc biết 2 năm yến cùng vật vã với Dr. Hakan Berg của Thụy Điển giám sát chương trình toxic contanination của low mekong phần nào cũng hiểu đc về ecotoxicology.

Vì thế khi đọc bài của TS. Thắng về nguyên nhân cá chết, yến thấy nó thuyết phục, và rất cảm kích với những đóng góp về mặt khoa học cũng như place out phần nào đó về bức tranh vể thảm họa Formosa VA. Vậy mà không hiểu sao GS lại có những lời lẽ bất nhã với TS Thắng về bài viết đó. Yến không quan tâm đến lý lịch của bất cứ author nào, nhưng vì lời lẽ trong email của GS đồi với TS Thắng, nó không chỉ riêng với TS Thắng ở đó, mà nó còn là một cú tát của GS đối với những ai có quan điểm và nhận thức khoa học nghiêm túc, nên yến có search trên mạng với key words là Prof. Pham Hung Viet thì đc một trang scholar đưa tin (tiếng anh) các bài báo đăng tạp chí qt có tên GS, nhưng GS không phải là first author. Còn các trang tiếng việt thì chỉ đưa tin GS có nc phân tích về asen, ngay cả trường DH nơi GS công tác, cũng chỉ ghi quá trình đào tạo của GS: ĐH ở Đức, ThS và TS ở Thụy Sỹ, còn phần publication thì rỗng. Yến muốn có mấy câu hỏi với GS như sau:

1) phần publication của 1 GS là phần rất quan trọng thề hiện khả năng cũng như đóng góp của cá nhân GS ấy, nó cũng như một credit để minh chứng chất lượng của một viện trường và lòng tin của người đọc. tại sao GS lại để phần này "rỗng"?
2) Như tt trên internet và publication, thì có lẽ GS đang đang nhầm lẫn giữa hóa phân tích và ecotoxicology. Một người với hóa phân tích có thể phân tích đc asen hoặc các kim loại nặng hay độc tố trong môi trường, sinh viên đại học của yến nó cũng phân tích đc kim loại năng trong mt đấy thôi. Nhưng ko có nghĩa là những cái đó đủ để GS vơ vào mình là ecotoxicology. GS có thể đc tham gia phân tích mẫu từ thảm họa VA cho ra các độc tố. Nhưng cái giải thích nguyên nhân cá chết nó ko chỉ dừng lại ở mấy cái hóa chất mà GS có đc kia đâu. GS đã tu nghiệp ở Đức, Thụy Sỹ, Chắc GS biết ở Đức cũng như Châu Âu người ta có hẳn một ủy ban về toxcicology, và nhìn vào các chương trình đào tạo cũng như training kiến thức về toxicology của họ nó không chỉ là mấy cái hóa phân tích kia đâu ạ.

3) quyền biểu đạt chính kiến, thông qua các bài viết của TS Thắng là quyền con người, GS giỏi thì phản biện lại bài viế đó của TS Thắng, chứ tại sao GS lại trách TS Thắng là tại sao vẫn bảo lưu quan điểm và lại còn trịnh thượng khuyên TS Thắng là đừng viết nữa? Nước Đức đã phải trả giá rất đắt cho chế độ độc tài của Hitle. GS đủ hiểu chính người Đức cũng rất quyết tâm gột rửa sự độc tài. Độc tài bị cả nhân loại lên án, mà độc tài trong trí thức và trong phản biện trí thức thì còn kinh tởm và đáng kinh bỉ đến thế nào.

4) nếu GS tự tin là chuyên gia độc tố học và chỉ cần 15 phút giải thích thì TS Thắng sẽ tâm phục khẩu phục thế tại sao ngay sau khi quan chính phủ họp báo công bố kết quả này nọ, người dân và nhiều trí thức dậy sóng phản bác sao GS không viết bài để dân "tâm phục khẩu phục"?, sao GS không bước ra ánh sáng mà "cho lũ dân một bài học" việc gì phải nấp trong bóng tối lên giọng và hăm dọa 1 mình TS Thắng?.

5) Thảm họa VA xãy ra đã 4 tháng, cả nước người dân vẫn còn ngơ ngác với nguồn thực phẩm truyền thống 'cá biển", hàng ngàn ngư dân mất việc, môi trường biển chết đứng, thế giới áp lệnh kiểm tra ngặt nghèo hàng thủy sản XK của VN thế mà GS lại viết "Moi viec deu can duoc giai quyet va cong khai tuong minh vao cac thoi diem thich hop. Anh da tung cong tac o Vu giao duc, khoa hoc va moi truong cua MPI, anh cang hieu viec nay ( van de nhay cam va dang hot hien nay) nen thong tin den dau, vao thoi diem nao theo lo trinh cua nha nuoc cho phu hop va toi uu." vậy thử hỏi GS lúc nào là thời điểm thích hợp? Trí thức Đức họ không để lâu thế đâu. Vụ giá đỗ nhiễm Ecoli, họ cập nhật tt liên tục trên mọi kênh truyền thông để người dân tránh đc rủi ro càng nhiều càng tốt. Chắc GS cũng hiều đc ethnic trong khoa học chứ? vì thế hãy trở về là người trí thức đúng nghĩa với đạo đức của người trí thức.

yến hy vọng 1 ngày nào đó GS có thể ngẩng mặt quay lại Đức, yến sẽ đc tiếp kiến GS cùng với GS cũng như đồng nghiệp của yến ở đây để tranh luận thêm về vấn đề này.

Viết từ CHLB Đức

Kính thư,

Hải Yến

 

5. PGS.TS Hà Quang Hải, Khoa Môi trường (Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG Tp. HCM), đã viết “Tôi sẽ giới thiệu bài viết của anh cho sinh viên tham khảo”.

Kính gửi anh Thắng,

Tôi là giảng viên tại Khoa Môi trường, chuyên ngành Địa mạo học. Tôi có giảng dạy môn Địa chất môi trường và Quản lý tổng hợp đới bờ cho sinh viên Khoa môi trường. Trong vụ việc cá chết ở biển miền Trung tôi thường xuyên xem tin tức. Tôi gọi vụ cá chết hàng loạt ở miền Trung là "Thảm họa Vũng Áng" hay "Thảm họa biển Bắc Trung Bộ" do con người thay vì gọi là "Sự cố" như các vị quan chức đang nói hiện nay.

Ý kiến của tôi về nguyên nhân gây cá chết theo như chính phủ công bố và bài viết "Cần trả lại chân lý khoa học cho Kết luận về nguyên nhân cá chết" của anh như sau"

- Khi nói về nhiễm độc cần phải nêu rõ liều gây chết (LC50), thời gian phơi nhiễm và trọng lượng cơ thể. Qua thông tin tôi biết được cá to, nhỏ đủ kích cỡ đều chết, thậm chí có con tới 30 kg cũng chết. Công bố của chính phủ không thuyết phục bởi lẽ cá chết hàng loạt, chết "Tức tưởi" khó có thể xảy ra với liều lượng phenol và, xianua quá nhỏ như vậy, nhất là đối với con cá lớn.

- Trong bài viết của anh, nguyên nhân cá "chết ngạt" làm cho tôi tin hơn, có lẽ đây là nguyên nhân làm cá chết hàng loạt; cả to lẫn nhỏ, nếu không đủ ô xy là chết.

Hy vọng những người có trách nhiệm lắng nghe ý kiến của anh và nhiều ý kiến khác để cân nhắc, kiểm chứng trước khi công bố nguyên nhân cá chết một cách thuyết phục. Tôi nghĩ, nếu như cá chết hàng loạt do NGẠT thì vấn đề môi trường ở miền Trung sẽ đi theo hướng khác.

Cảm ơn anh về nội dung bài viết và về phong cách tranh luận khoa học. Tôi sẽ giới thiệu bài viết của anh cho sinh viên tham khảo trong các môn học liên quan.

Chào anh, chúc anh sức khỏe.

Hà Quang Hải

7. TS. Đỗ Xuân Cương, Chánh Văn phòng các Chương trình KH&CN trọng điểm cấp Nhà nước (Bộ KH&CN), mới về hưu. Thập kỷ 80, TS. Cương và tôi cùng công tác trong Phòng Hóa lý, Phân viện Hóa, Viện Kỹ thuật Quân sự (tiền thân của Viện KH&CN quốc phòng ngày nay). Sau đó TS. Cương chuyển công tác sang Bộ KH&CN. Sáng ngày 12/10/2016 chúng tôi có điều kiện gặp nhau nhân ngày lễ kỷ niệm 56 năm thành lập Viện. TS. Cương có nói “đã đọc hết các bài của anh, viết được, đúng!”

8. Ngày 25/11/2016 vào lúc 9:22pm GS.TSKH Phạm Ngọc Đăng đã gửi cho tôi emails nguyên văn như sau: “Cám ơn anh Thắng đã gửi cho các thông tin rất quý báu. GS.TSKH Phạm Ngọc Đăng”. Sau 12 phút, vào lúc 9:34pm tôi lại nhận được email thứ hai, nguyên văn như sau: “Cám ơn TS Nguyễn Đức Thắng đã gửi cho bài phân tích nguyên nhân cá chết trong thảm họa MT 4 tỉnh miền Trung rất hay.  GS.TSKH Phạm Ngọc Đăng”

Tôi nghĩ thầy Đăng đã đắn đo, cân nhắc kỹ và quyết định tặng thêm tôi lời khen “rất hay”. Tôi vào ngay Google tra tìm thấy trong https://vi.wikipedia.org/ có những thông tin sau:

Phạm Ngọc Đăng (1937) là  GS.TSKH, nhà giáo Nhân dân Việt Nam. Ông từng là Tổng Thư ký Hội đồng Giáo sư Nhà nước và Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành Xây dựng - Kiến trúc, Uỷ viên Hội đồng Bảo vệ thi hai Bác Hồ, Uỷ viên Hội đồng Phát triển bền vững Quốc gia. Chủ tịch Hội Môi trường Xây dựng Việt Nam; Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam

 

9. Chiều 15/8 tôi nhận được email của PGS.TS Cao Thế Hà (Bộ môn Hóa Lý, Khoa Hóa, trường Đại học KHTN, Đại học quốc gia Hà Nội), hiện là phó Giám đốc Trung tâm của GS.TS Phạm Hùng Việt, cũng là thành viên của Hội đồng KH&CN quốc gia xác định nguyên nhân cá chết:

Thưa anh Thắng,

Hà đã nhận đc bài của anh Thắng. Xin lỗi vì Hà chưa biết anh, xem qua thấy phục anh, ko biết anh có làm việc trong ngành MT ko mà "ghê" thế, phải thế nào mới viết được ngần nấy, nếu ko trong ngành mà viết được như vậy thì càng phục. Hà sẽ xin phép trao đổi với anh sau (hiện đang vướng mấy việc khẩn cấp). Bài của anh đang được để trên destop để sẵn sàng nghiền ngẫm. Nếu có thể anh cho biết chút ít về bản thân, xem qua thấy có vẻ anh học cùng Trần Hồng Côn? Như vậy là hơn tôi 1 tuổi.

Trân trọng,

10. Chiều thứ tư ngày 17/8, PGS.TS. Hà cùng với TS. Lương Duy Hanh, Cục trưởng Cục kiểm soát các hoạt động bảo vệ môi trường của Bộ TN&MT đã đến nhà tôi từ 17g30 đến 19g30, đã kể nhiều về những công việc của Đoàn điều tra cho tôi nghe. Trước lạ sau quen và chúng tôi đã trao đổi với nhau như anh em bạn bè. TS Hà ít tuổi hơn tôi nên đã gọi tôi bằng anh. Cục trưởng gọi TS. Hà là thày nên cũng gọi luôn tôi là “thày”.

Câu hỏi đầu tiên của 2 cán bộ quan trọng đã tham gia Đoàn điều tra “anh là người ngoài cuộc, lấy đâu ra những thông tin và phân tích chính xác đến như vậy?”. Tôi đã trả lời do tôi là người yêu thích môi trường, tôi đã tự nghiên cứu nhiều và tích lũy cho mình khá nhiều thông tin trong lĩnh vực này.

Câu hỏi thứ hai họ nêu ra là “do cá đã 4 –  5 tháng ăn tích tụ nhiều phenol. xianua, bị ốm yếu, khật khừ  nên khi bị ngạt, thiếu oxy cá lăn quay ra chết nhanh, do vậy có nên xem xét phenol và xianua là những tác nhân “cộng hưởng” làm cho cá chết nhanh hơn?”, tôi đã trả lời họ là không nên, vì nó đối kháng với những thực tế. . .

Trong câu chuyện, Cục trưởng nói “Các lãnh đạo Bộ đã đọc bài viết của thày và đều thấy là đúng. Bộ trưởng Hà còn nói bài viết của anh Thắng là thuyết phục”

11. Bộ trưởng Trần Hồng Hà, ủy viên TW Đảng, Bộ trưởng TN&MT:

Một buổi chiều tuần đầu tháng 8/2016, Bộ trưởng đã gọi điện thoại vào máy di động của tôi liên quan đến bài viết “Cần trả lại chân lý khoa học cho kết luận về nguyên nhân cá chết”. Bộ trưởng nói đã nhận được bài viết, đã đọc và thấy đúng. Bộ trưởng không đưa ra bất cứ ý kiến gì phản bác. Bộ trưởng nói về thành công chính là phát hiện ra Formosa Hà Tĩnh có 53 sai phạm hành chính liên quan đến môi trường và vất vả đấu lý với formosa về những sai phạm trên dẫn đến việc buộc Formosa Hà Tĩnh phải cúi đầu nhận tội và đền bù thiệt hại.

Tôi có hỏi Bộ trưởng hướng sẽ xử lý thế nào về kết luận nguyên nhân cá chết? Bộ trưởng Hà nói “Bộ Khoa học và Viện Hàn lâm, hai Bộ ấy to và khó”. Sau đó Bộ trưởng nói thêm là sau này khi nào có việc gì cần, sẽ mời tôi tham gia trong nhóm chuyên gia, kiểu như “Task Force” tư vấn cho Bộ trưởng.

Sau đó ít  ngày, Bộ trưởng đã tắm biển, ăn cá biển và tuyên bố biển đã an toàn, trong lành để cho TV, đài báo quay. Các nhà khoa học liên quan cũng không thấy bàn tiếp về đề xuất “Sẽ phải hút hàng ngàn tấn trầm tích, kinh phí hút 1.000 tấn cũng phải mất vài nghìn tỷ đồng. Chúng ta sẽ phải hút suốt chiều dài 209 km và phải hút sâu tối thiểu 50cm thì mới đảm bảo sạch biển”.

II) Thủy lợi, nông nghiệp và ngập úng Tp. HCM:

1) Ngày 7/8/2017 tôi nhận được email Mình là Trần Đình Hợi, làm ở Viện khoa học thuỷ lợi Việt Nam, nay đã nghỉ hưu. Tuy nhiên mình vẫn quan tâm đến khoa học và các ý tưởng làm lợi cho xã hội! Rất vui được làm quen với Thắng. Bài viết của Thắng rất hay. Sao Thắng nhận mình là "chân đất", đọc bài của Thắng thấy tâm đắc muốn làm quen và mời uống cà phê. Mình tâm đắc với các giải pháp "mềm" hơn là "cứng". Chúc Thắng thành công!, số điện thoại của mình xxxxx”

Giải pháp “cứng” theo các nhà khoa học thủy lợi là giải pháp công trình, như: Đê, đập, kè, cống, trạm bơm. Giải pháp “mềm” là các giải pháp phi công trình.

Đúng hẹn, tại một quán cà phê tôi chọn cà phê sữa nóng, anh gọi nước hoa quả. Trước lạ sau quen, chúng tôi nói đủ mọi chuyện trên đời có thể trong một buổi sáng. Anh không phê phán bất cứ quan điểm nào trong bài viết của tôi (có lẽ những vấn đề tôi nêu toàn là thực tế và qui luật cả, không có cảm súc, cảm tính cá nhân). Anh khá khiêm tốn. Suốt cả buổi sáng tôi chỉ khai thác được rất ít về anh, thêm được thông tin là thành viên của Hội đồng xét phong học hàm GS, PGS ngành Thủy lợi. Khi chia tay, chúng tôi hẹn sẽ lại tiếp tục cà phê với nhau. Về nhà vào trang web của Viện có thông tin anh là Phó Viện trưởng.

2) Ngày 28/10/2017 tôi nhận được nguyên văn một email sau:

“Dear anh Thắng,

Là người làm thủy lợi lâu năm, tôi không dám nói tôi yêu nghề, vì đất nước, vì nhân dân... hơn anh hay nhiều người khác, nhưng ít ra, tôi cũng có lòng tự trọng và có ý thức sâu sắc về tất cả những vấn đề anh nêu ra cho ngành thủy lợi. Lăn lộn cả một đời "công chức" gần 40 năm ở Nam bộ, đặc biệt vùng ĐBSCL, tôi cũng như anh và bao nhiêu cán bộ tạm gọi là "có tâm" khác, tuy trình độ còn nhiều hạn chế, nhưng thực sự luôn hết lòng vì nước, vì dân. Song, như anh cũng biết rồi đấy, có được 1 công trình ra đời không hề dễ, phải xuất phát từ quy hoạch (mà tôi có thể khẳng định với anh rằng, trong tất cả quy hoạch các ngành, thì quy hoạch thủy lợi là khó khăn, phức tạp, có khối lượng, nội dung, hàm lượng khoa học và yêu cầu cao nhất... (Chẳng thế mà ngành thủy lợi là ngành tiên phong trong xây dựng và áp dụng các mô hình thủy lực, trong đó, mô hình thủy lực vùng ĐBSCL được xây dựng từ những năm đầu 1980, ngành thủy lợi cũng là một trong những ngành đầu tiên (có lẽ chỉ sau Bộ Quốc phòng) tiếp cận bộ máy tính Minsk của Liên Xô trước năm 1975 (ở miền Bắc) và bộ máy tính IBM 360/40 (Trung tâm Điện Toán) ở miền Nam sau 1975"), từ yêu cầu của các địa phương, từ bố trí vốn, từ thiết kế, thi công và xây dựng, sau đó là quản lý, vận hành... Khác với giao thông, xây dựng..., công trình thủy lợi chỉ phát huy hiệu quả khi được làm đồng bộ, nhưng có bao giờ đồng bộ được đâu? Ngoài ra, do còn phụ thuộc vào quá nhiều yếu tố khách quan khác, nên nhiều khi cũng không thể đáp ứng được mọi yêu cầu.

Đứng trước tác động của BĐKH, NBD, phát triển thượng lưu Mekong và yêu cầu của phát triển, trước những thiệt hại do lũ, hạn hán và xâm nhập mặn..., anh nghĩ chúng tôi có dám "bịa công trình" ra để ăn tiền của dân, làm hại dân? Hơn nữa, như anh biết, khi công trình ra đời có bao giờ họ nghĩ đến người làm quy hoạch đâu, thậm chí khi khánh thành họ cũng không thèm mời đến dự (cũng tủi thân lắm chứ!)..., vậy khi được Bộ giao làm quy hoạch, chúng tôi "bịa" ra công trình để làm gì? "ăn gì"? Còn giá xây dựng quy hoạch, anh biết rồi đấy, quy hoạch cả một vùng ĐBSCL rộng lớn với biết bao vấn đề, xử lý biết bao tài liệu/số liệu, làm việc với bao ngành/địa phương, báo cáo với bao nhiêu cấp..., nhưng cả một Viện lớn trăm con người làm việc ròng rã 2-3 năm trời, mới được duyệt 6-7 tỷ đồng (dĩ nhiên là có thêm một ít nữa cho khảo sát địa hình, thủy văn, địa chất, thu thập tài liệu, số liệu....). Trong khi đó, cũng quy hoạch cho ĐBSCL, một ngành khác có giá trị lên tới trên 100 tỷ đồng, mà chẳng phải "chịu" một tý trách nhiệm nào, bởi nó ở dạng "vô thưởng, vô phạt".

Chỉ vài lời như vậy, để anh hiểu rằng chúng tôi cũng không là kẻ "vô liêm sỉ" đến mức bán rẻ lương tâm và trách nhiệm cho quỷ dữ đâu...

NNA”

Anh NNA viết thường xuyên trong mạng Vietnam Ocean Network, có đặc điểm luôn mở đầu bằng câu Dear All, phong cách, câu văn thể hiện là người lãnh đạo, được mọi người nể trọng. Tôi tìm hiểu được biết NNA là Nguyễn Ngọc Anh, nguyên Viện trưởng Viện Qui hoạch Thủy lợi miền Nam. Email của anh cũng là tin vui đối với tôi, vì anh đã không chỉ ra cụ thể những khuyết điểm, thiếu sót trong các bài viết của tôi. Tôi đã phúc đáp như sau:

“Tôi trân trọng những tâm huyết, trăn trở của anh đối với khoa học Thủy lợi nước nhà vì anh đã ở cương vị lãnh đạo cao nhất của Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam nhiều năm. Thưa anh, về lĩnh vực thủy lợi, thủy lực, thủy văn tôi đã viết tất cả 3 bài cho một phổ rộng người đọc để họ tự đưa ra nhận xét, đánh giá đúng/sai:

  1. Các giải pháp công trình thủy lợi chống ngập úng Tp. HCM là bảo vệ khu vực giầu, đẩy úng ngập đến khu vực nghèo.
  2. Sự thất bại do duy ý chí trong Phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long.
  3. Cần trả lại chân lý khoa học cho kết luận nguyên nhân sạt lở bờ sông, bờ biển tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Những quan điểm này của tôi là hoàn toàn đối lập với quan điểm của Bộ NN&PTNT. Theo tôi, trong lý thuyết về phát triển nên bổ sung thêm 1 qui luật  nữa là “Nếu lãnh đạo một đơn vị, tổ chức, quốc gia say sưa với KẾT QUẢ hơn là HIỆU QUẢ thì sẽ bị tụt hậu”.

Còn những điều như anh viết trong thư liên quan đến “chính trị” nhiều hơn (trách nhiệm, khó khăn, vướng mắc, thành tích, công lao, cố gắng v.v.) sẽ tranh luận không có hồi kết, khó phân biệt đúng sai.

Cám ơn anh nhiều và chúc sức khỏe. NDThang”.

III) Quản lý đô thị:

Có bài viết chẳng liên quan gì đến khoa học tự nhiên, đó là bài “Chiến dịch “đập phá đòi lại vỉa hè” đã thất bại khi đập nhát búa đầu tiên” tôi viết xong ngày 28/3/2017 và gửi email chia sẻ ngay cho mọi người. Tôi theo dõi các tờ báo lớn, thấy khí thế ủng hộ đập phá hừng hực lan rộng, sau mỗi bài báo, tôi đọc cả phần bình luận/comments của mọi người, tất cả đều phấn khích “cho chết, phải nghiêm trị, luật pháp phải nghiêm minh, phải phá dỡ, phải tháo bỏ, phải xây bậc tam cấp lùi vào trong nhà...”. Ngày hôm sau, “to gan” tôi viết thư gửi Thủ tướng Chính phủ và các lãnh đạo Hà Nội và Tp. HCM và ra bưu điện, gửi chuyển phát nhanh; không kỳ vọng, không trông đợi gì cả, vì “lửa” đang bốc khắp nơi. Tất nhiên là không một phản hồi chính thức từ các cơ quan công quyền.

Tuy nhiên, khoảng hơn tuần sau, tình cờ đọc được tin trên báo, ông Đoàn Ngọc Hải, Phó Chủ tịch Quận 1 Tp. HCM xác nhận là có 2 văn bản đã “trói buộc” và ông phải chấp hành, tuân thủ, không cho ông đập phá nữa. Tôi đã chia sẻ với mọi người,  coi xác nhận của ông Hải là tin vui đối với tôi.

“Không tồn tại một xã hội thuần túy, chỉ tồn tại một xã hội sinh thái. Mọi quan điểm phát triển (kinh tế, chính trị, văn hóa) sẽ đổ vỡ nếu như chúng không xuất phát từ quan điểm xã hội sinh thái  – NDThang”

TRÂN TRỌNG CÁM ƠN BẠN ĐỌC.

Nguyễn Đức Thắng, Hà Nội, ngày 20/12/2017, ndthangndt@yahoo.com

 

CÁC BÀI VIẾT KHÁC
TIN VUI CHO ĐIỆN MẶT TRỜI VÀ ĐIỆN GIÓ
ĐẾN NĂM 2040 TỔNG ĐẦU TƯ TOÀN CẦU CHO LĨNH VỰC LƯU TRỮ NĂNG LƯỢNG SẼ LÀ 1.200 TỶ USD, TỔNG CÔNG SUẤT LÀ 942 GW VỚI TỔNG DUNG LƯỢNG 2.857 GWh
THƯ GỬI TỔNG BÍ THƯ, CHỦ TỊCH NƯỚC NGUYỄN PHÚ TRỌNG
SẼ LÀ CÓ TỘI, NẾU BỘ KH&CN VẪN CỐ TÌNH BẮT NHÂN DÂN CẢ NƯỚC PHẢI NGHE SAI, HIỂU SAI VÀ NÓI SAI VỀ NGUYÊN NHÂN CÁ CHẾT